Ένας άνδρας μπορεί να συνεχίζει να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του, αλλά να παρατηρεί ότι δυσκολεύεται να ξεκουραστεί, απομακρύνεται από ανθρώπους που του ήταν σημαντικοί ή δεν ευχαριστιέται δραστηριότητες που άλλοτε απολάμβανε. Μερικές φορές η πρώτη του ανησυχία αφορά τον ύπνο, την κόπωση ή τη συγκέντρωση. Αυτές οι αλλαγές μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για τη διερεύνηση της ψυχικής του υγείας.

Το Movember αποτελεί αφορμή να συζητηθεί και αυτή η πλευρά της ανδρικής υγείας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι καταθλιπτικές εκδηλώσεις, οι δυσκολίες στην αναζήτηση βοήθειας και η συμβολή των κοντινών ανθρώπων στην πρόσβαση στη φροντίδα.

Πότε μια αλλαγή χρειάζεται κλινική εκτίμηση

Η πτώση της διάθεσης και η μείωση του ενδιαφέροντος αποκτούν διαφορετική σημασία όταν επιμένουν και συνοδεύονται από μεταβολές στον ύπνο, στην όρεξη, στην ενέργεια ή στην αντίληψη του εαυτού. Η εκτίμηση εξετάζει πώς άρχισαν αυτές οι δυσκολίες, αν εμφανίζονται σε διαφορετικές συνθήκες και τι περιορίζουν στην καθημερινότητα. Η διατήρηση της επαγγελματικής απόδοσης δεν αποκλείει επιβάρυνση στις σχέσεις, στην αυτοφροντίδα ή στην προσωπική ζωή (Malhi & Mann, 2018).

Η κλινική διερεύνηση αποσαφηνίζει επίσης αν τα συμπτώματα εντάσσονται σε καταθλιπτική εικόνα ή αν επηρεάζονται από άλλους παράγοντες. Για παράδειγμα, η κόπωση και η μειωμένη συγκέντρωση μπορεί να σχετίζονται με ανεπαρκή ύπνο, σωματική πάθηση, φαρμακευτική αγωγή ή χρήση ουσιών. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί και να συνυπάρχουν. Η αξιολόγηση βοηθά να προσδιοριστεί τι χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο, χωρίς να απαιτείται να έχει προηγηθεί σοβαρή έκπτωση της λειτουργικότητας (Lam et al., 2024).

Πώς περιγράφεται η δυσφορία

Ορισμένοι άνδρες αναφέρουν κυρίως ένταση, ευερεθιστότητα, συγκρούσεις ή αυξημένη χρήση αλκοόλ. Οι εκδηλώσεις αυτές χρειάζονται διερεύνηση μέσα στο συνολικό ιστορικό· δεν αρκούν για να αναγνωριστεί κατάθλιψη και δεν αποτελούν αποκλειστικά ανδρικά χαρακτηριστικά (Martin et al., 2013). Η έμφαση στην αυτάρκεια και στον έλεγχο των συναισθημάτων μπορεί επίσης να δυσκολεύει την παραδοχή ότι χρειάζεται βοήθεια (Seidler et al., 2016).

Στην πρώτη επαφή έχει επομένως σημασία να αξιοποιείται ο τρόπος με τον οποίο ο ίδιος περιγράφει την εμπειρία του. Το «δεν ηρεμώ ποτέ» ή «δεν έχω υπομονή με κανέναν» μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για ερωτήσεις γύρω από τη διάθεση, τις σωματικές ενοχλήσεις, τις σχέσεις και τους τρόπους αντιμετώπισης της πίεσης, χωρίς να προϋποτίθεται συγκεκριμένη διάγνωση (Seidler et al., 2016).

Όταν η δυσκολία αφορά τη συγκέντρωση και τη μνήμη

Η ανάγκη να διαβάζει κάποιος επανειλημμένα το ίδιο κείμενο, να χάνει τη συνέχεια μιας συζήτησης ή να δυσκολεύεται να οργανώσει μια υποχρέωση μπορεί να είναι το κύριο παράπονό του. Η κατάθλιψη έχει συσχετιστεί με δυσκολίες στην προσοχή, στη μνήμη και στις εκτελεστικές λειτουργίες, οι οποίες υποστηρίζουν τον σχεδιασμό και τον έλεγχο της συμπεριφοράς. Σε ορισμένες μελέτες οι δυσκολίες αυτές παρέμεναν και μετά την ύφεση των συμπτωμάτων της διάθεσης (Rock et al., 2014).

Τα ευρήματα αφορούν την κατάθλιψη γενικά και δεν περιγράφουν μια ειδικά ανδρική εικόνα. Δεν επιτρέπουν επίσης συμπέρασμα για την αιτία ή την πρόγνωση ενός ατομικού παραπόνου. Η νέα εμφάνιση, η επιμονή ή η επιδείνωση μιας γνωστικής δυσκολίας συνεκτιμάται με το ιστορικό και τα υπόλοιπα ευρήματα. Όταν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις, μπορεί να χρειάζεται στοχευμένη ιατρική ή νευροψυχολογική διερεύνηση (Lam et al., 2024; Rock et al., 2014).

Τι μπορεί να προσφέρει μια πρώτη συνάντηση;

Σε μια πρώτη συνάντηση με ψυχολόγο, ο άνθρωπος μπορεί να περιγράψει όσα τον δυσκολεύουν, ακόμη κι αν δεν γνωρίζει πώς να τα ονομάσει. Η συζήτηση ξεκινά από αυτό που τον οδήγησε να ζητήσει βοήθεια τώρα και από την αλλαγή που θα ήθελε να δει στη ζωή του. Χρειάζεται επίσης να αποσαφηνίζονται το πλαίσιο συνεργασίας, το απόρρητο και τα όριά του.

Η κλινική συνέντευξη εξετάζει την πορεία των δυσκολιών, προηγούμενα επεισόδια, σημαντικές εμπειρίες, τη σωματική υγεία και τη διαθέσιμη υποστήριξη. Στόχος είναι να αποκτήσει ο άνθρωπος μια πρώτη εξήγηση για το πώς μπορεί να συνδέονται όσα βιώνει και τι παραμένει προς διερεύνηση. Συνεκτιμώνται η βαρύτητα της εικόνας και τυχόν ζητήματα ασφάλειας. Όπου χρησιμοποιούνται ερωτηματολόγια, αυτά συμπληρώνουν τη συνέντευξη και δεν υποκαθιστούν την αξιολόγηση (Lam et al., 2024; Malhi & Mann, 2018).

Για παράδειγμα, σε μια δυσκολία διαχείρισης της έντασης μπορούν να διερευνηθούν οι καταστάσεις που προηγούνται, οι σκέψεις και οι σωματικές αντιδράσεις που εμφανίζονται, καθώς και όσα ακολουθούν: απομάκρυνση, σύγκρουση ή δυσκολία αποκατάστασης της επικοινωνίας. Αυτή η αρχική κατανόηση βοηθά να προσδιοριστεί πού θα μπορούσε να εστιάσει η παρέμβαση.

Το πρακτικό αποτέλεσμα της συνάντησης είναι μια κοινή κατεύθυνση για τη συνέχεια: τι χρειάζεται προτεραιότητα, αν απαιτούνται πρόσθετες πληροφορίες ή συνεργασία με ψυχίατρο ή άλλον ιατρό, και ποιο βήμα είναι εφικτό για το ίδιο το άτομο. Οι στόχοι και οι προσδοκίες συζητούνται μαζί του, ως μέρος της θεραπευτικής συνεργασίας. Η πρώτη συνάντηση μπορεί να προσφέρει αυτόν τον προσανατολισμό χωρίς να έχουν αποσαφηνιστεί όλα ή να έχει ολοκληρωθεί η αξιολόγηση.

Πώς μπορούμε να στηρίξουμε έναν οικείο μας

Η προσέγγιση μπορεί να ξεκινήσει σε μια ήρεμη στιγμή, με ιδιωτικότητα και μια συγκεκριμένη παρατήρηση: «Έχω παρατηρήσει ότι τελευταία δυσκολεύεσαι να ξεκουραστείς και βρισκόμαστε λιγότερο. Θα ήθελες να μου πεις πώς είσαι;». Περιγράφουμε αυτό που βλέπουμε, χωρίς να αποδίδουμε διάγνωση ή να απαιτούμε άμεση εξήγηση (Bond et al., 2019).

Ακούμε χωρίς να υποβαθμίζουμε την εμπειρία με φράσεις όπως «μην το σκέφτεσαι» ή «έχεις τα πάντα». Μπορούμε να ρωτήσουμε «Τι σε δυσκολεύει περισσότερο;» και «Θα ήθελες να σε βοηθήσω σε κάτι συγκεκριμένο;». Η βοήθεια σε μια υποχρέωση ή η προσφορά συνοδείας σε συνάντηση χρειάζεται να συζητείται μαζί του, ώστε να ανταποκρίνεται στις δικές του ανάγκες (Langlands et al., 2008).

Αν οι δυσκολίες επιμένουν, μπορούμε να προτείνουμε επαγγελματική αξιολόγηση και να προσφερθούμε να διευκολύνουμε την επικοινωνία. Αν δεν είναι ακόμη έτοιμος, διατηρούμε επαφή και επανερχόμαστε χωρίς πίεση. Παράλληλα, αναγνωρίζουμε τα όριά μας: ο οικείος μπορεί να στηρίζει, αλλά δεν αναλαμβάνει τη θεραπεία ούτε χρειάζεται να παραμελεί τη δική του φροντίδα. Οι συστάσεις αυτές βασίζονται σε συναίνεση επαγγελματιών και ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία και προσαρμόζονται σε κάθε περίπτωση (Bond et al., 2019).

Η αναφορά σε πρόθεση αυτοτραυματισμού ή μια κατάσταση άμεσου κινδύνου απαιτεί επείγουσα επαγγελματική βοήθεια, αντί αναμονής για μια προγραμματισμένη συνάντηση!

Από την εκτίμηση στη συνέχεια της φροντίδας

Η παρέμβαση επιλέγεται ανάλογα με τις ανάγκες, τις προτιμήσεις και το ιστορικό του ατόμου. Μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αντιμετώπιση από ψυχίατρο ή συνδυασμό τους. Στην πορεία εξετάζεται τι αλλάζει στην εμπειρία του ανθρώπου και στην καθημερινότητά του, ώστε να προσαρμόζονται οι στόχοι και ο τρόπος δουλειάς όταν χρειάζεται (Malhi & Mann, 2018).

Μπορείτε να απευθυνθείτε στους ψυχολόγους της κλινικής για μια πρώτη επικοινωνία σχετικά με όσα σας απασχολούν. Αν βρίσκεστε δίπλα σε νοσηλευόμενο οικείο σας, μπορείτε επίσης να ζητήσετε υποστήριξη για τη δική σας επιβάρυνση. Πρόκειται για διαφορετικό αίτημα από την ενημέρωση για τη νοσηλεία και τη θεραπεία του ανθρώπου σας.

Για πληροφορίες σχετικά με την επικοινωνία και τη δυνατότητα προγραμματισμού συνάντησης, απευθυνθείτε στη γραμματεία ή στείλτε email στο amelachroinou@asklipiion.gr .

Βιβλιογραφία

Bond, K. S., Cottrill, F. A., Blee, F. L., Kelly, C. M., Kitchener, B. A., & Jorm, A. F. (2019). Offering mental health first aid to a person with depression: A Delphi study to re-develop the guidelines published in 2008. BMC Psychology, 7, Article 37. https://doi.org/10.1186/s40359-019-0310-3

Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172

Lam, R. W., Kennedy, S. H., Adams, C., Bahji, A., Beaulieu, S., Bhat, V., Blier, P., Blumberger, D. M., Brietzke, E., Chakrabarty, T., Do, A., Frey, B. N., Giacobbe, P., Gratzer, D., Grigoriadis, S., Habert, J., Husain, M. I., Ismail, Z., McGirr, A., . . . Milev, R. V. (2024). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) 2023 update on clinical guidelines for management of major depressive disorder in adults. The Canadian Journal of Psychiatry, 69(9), 641–687. https://doi.org/10.1177/07067437241245384

Langlands, R. L., Jorm, A. F., Kelly, C. M., & Kitchener, B. A. (2008). First aid for depression: A Delphi consensus study with consumers, carers and clinicians. Journal of Affective Disorders, 105(1–3), 157–165. https://doi.org/10.1016/j.jad.2007.05.004

Malhi, G. S., & Mann, J. J. (2018). Depression. The Lancet, 392(10161), 2299–2312. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31948-2

Martin, L. A., Neighbors, H. W., & Griffith, D. M. (2013). The experience of symptoms of depression in men vs women: Analysis of the National Comorbidity Survey Replication. JAMA Psychiatry, 70(10), 1100–1106. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.1985

Rock, P. L., Roiser, J. P., Riedel, W. J., & Blackwell, A. D. (2014). Cognitive impairment in depression: A systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine, 44(10), 2029–2040. https://doi.org/10.1017/S0033291713002535

Seidler, Z. E., Dawes, A. J., Rice, S. M., Oliffe, J. L., & Dhillon, H. M. (2016). The role of masculinity in men's help-seeking for depression: A systematic review. Clinical Psychology Review, 49, 106–118. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2016.09.002

← Όλα τα άρθρα